Świstak alpejski w Tatrach, hibernacja i historia ochrony gatunku

O świstakach słów kilka

Z zeszłotygodniowego posta dowiedzieliście się, że świstaki to odpowiedzialni rodzice. Te sympatyczne gryzonie żyją w górach całej półkuli północnej, ale jedynie u nas w Tatrach żyje endemiczny podgatunek świstaka alpejskiego (Marmota marmota latirostris).

Świstaki w Tatrach, dawniej i dziś

Świstaki, które możecie oglądać u nas w Tatrzańskim Parku Edukacyjnym, to gatunek alpejski. Obecnie na terenie całych Tatr żyje prawdopodobnie około 800 osobników, ale był czas, kiedy świstaki w Tatrach były krytycznie zagrożone wyginięciem.

Powodem takiej sytuacji były intensywne polowania na te zwierzęta, głównie w celu pozyskania ich sadła. Że świstak ma sadełko, to każdy widzi, niezbędne jest ono na czas zimowej hibernacji, która u tych zwierząt trwa ponad pół roku.

Hibernacja świstaka

W czasie hibernacji ciało świstaka wychładza się o ponad 20 stopni, spada częstotliwość oddechów i rytm serca. Co kilka tygodni świstak przebudza się na kilka godzin, aby wydalić mocz, i w tych okresach wydatkuje najwięcej energii.

Zgromadzenie wystarczającej tkanki tłuszczowej jest niezbędne do przeżycia zimy. Ten fakt w przeszłości wykorzystywali świszczarze, czyli polowacze na świstaki, którzy wyciągali zwierzęta zimą z nor lub w lecie je odstrzeliwali. Sadło świstaka miało mieć rzekomo właściwości lecznicze i stosowano je zarówno do nacierania ciała, jak i do produkcji specyfików doustnych. W Alpach wciąż polowania na świstaki są legalne, a maść z sadła świstaka popularna.

Pierwsza w świecie ustawa o ochronie gatunkowej

Za głównego dobroczyńcę tatrzańskich świstaków należy uznać profesora Maksymiliana Nowickiego, który był inicjatorem pierwszej na świecie ustawy o ochronie gatunkowej, konkretnie chroniącej tatrzańskie zwierzęta: świstaki i kozice, i zakazującej polowań na nie.

Pod koniec XIX wieku w Tatrach bytowało jedynie kilkadziesiąt świstaków, a ich sytuacja poprawiała się bardzo powoli. Po górach grasowali kłusownicy, a w czasie wojny świstaki padały ofiarą polowań dezerterów dla celów zaspokojenia głodu.

Współczesne zagrożenia

Obecnie, choć dość stabilna, populacja świstaka w Tatrach poddana jest wciąż licznym zagrożeniom. Chyba największe z nich wiąże się z bardzo dużym ruchem turystycznym, w szczególności zimą z ruchem skiturowym i przejazdami narciarzy nad miejscami, w których świstaki mają swoje nory… 🤨