Las wokół Tatrzańskiego Parku Edukacyjnego, historia tatrzańskich lasów i kornik drukarz
Las wokół Tatrzańskiego Parku Edukacyjnego
Czy las wokół Tatrzańskiego Parku Edukacyjnego oraz ten rosnący już w granicach Tatrzańskiego Parku Narodowego to taki las, jaki rósł tu setki i tysiące lat temu? Niezupełnie.
Świerk dominujący w Tatrach
Chodząc po dolinach tatrzańskich i odwiedzając nasz Park, możecie zauważyć, że w lasach zdecydowanie przeważa świerk. To drzewo iglaste, o bardzo ostrych igłach i szyszkach zwisających z górnych gałęzi. Dziś jest on gatunkiem dominującym w dolnoreglowych lasach Tatr, ale nie zawsze tak było!
Świerk w Tatry wkroczył już 9 tysięcy lat temu, po tym jak z Tatr zniknęły lodowce. Przez kilka tysięcy lat był on gatunkiem dominującym, dochodzącym do wysokości nawet 1700 m n.p.m. Jednak wkrótce w paśmie dolnoreglowym zaczął ustępować miejsca bukom i jodłom.
Pierwotna puszcza karpacka
Puszcza karpacka, czyli pierwotny typ lasu porastający całe Karpaty (jedynie poza tatrzańskim reglem górnym i wyższymi partiami), to las bukowo jodłowy, gdzie świerk stanowił jedynie domieszkę.
Co się stało, że sytuacja zmieniła się tak diametralnie? Do gry wszedł człowiek.
Wycinka lasów na potrzeby przemysłu
W XVIII i XIX wieku na terenie Tatr bardzo prężnie rozwijał się przemysł, głównie górniczy i hutniczy. Na potrzeby działania kuźni, ale również budowy sztolni i całej infrastruktury, zaczęto intensywnie wycinać tatrzańskie lasy, głównie łatwo dostępne dolnoreglowe.
Szczególne znaczenie w hutnictwie miał buk ze względu na swoją kaloryczność. Po ograniczeniu przemysłu górniczego i hutniczego tatrzańskie lasy wciąż wycinane były na potrzeby tym razem przemysłu tartacznego i papierniczego.
Dodatkowo intensywny wypas owiec, nie tylko na halach, ale i w przetrzebionych lasach, znacznie utrudniał naturalne odnowienia, szczególnie jodeł, których młode pędy są przysmakiem zwierzyny.
Hrabia Zamoyski i nasadzenia świerka
Przez lata dobra tatrzańskie przechodziły z rąk do rąk, aby w 1889 roku trafić w ręce hrabiego Władysława Zamoyskiego. Hrabia miał na sercu Tatry i przywrócenie ich piękna narodowi polskiemu. Rozpoczął więc proces rekultywacji lasów, jednak z dzisiejszej perspektywy widać, że decyzje wtedy podjęte nie były właściwe.
Nasadzano głównie świerki, jako drzewa szybko rosnące i cenne gospodarczo. Używano do tego obcych siewek z Austrii. Sadzono również inne gatunki, lecz to też były odmiany obce, sprowadzane z różnych części świata.
Kornik drukarz i naturalna przebudowa drzewostanu
Las monokulturowy, a więc jednogatunkowy, dodatkowo z drzewami jednego wieku, jest bardzo podatny na wszelkie zagrożenia: czynniki chorobotwórcze, gradacje owadów. Dodatkowo świerk jest drzewem mało odpornym na silny wiatr ze względu na swój płaski system korzeniowy.
Efektem sztucznego nasadzenia świerka w Tatrach jest dziś jego masowe wymieranie w związku z gradacją kornika drukarza. Proces ten jednak jest częścią naturalnego cyklu przebudowy drzewostanu, bo w miejsce powalonych świerków powoli wprowadzają się z powrotem gatunki przynależne temu piętru lasu.