Bogactwo folkloru góralskiego - gwara, strój, muzyka i tradycje Podhala

Bogactwo naszego folkloru

Folklor góralski nieustannie budzi zainteresowanie wśród przyjezdnych. Składa się na to wiele czynników i elementów tradycji góralskiej, ale w przybliżeniu można je podzielić na: gwarę, strój góralski, muzykę i sztukę, budownictwo, kuchnię, zwyczaje wywodzące się głównie z wędrówek pasterskich i koczowniczego stylu życia oraz te związane z polskimi uroczystościami kościelnymi.

Na szczególną uwagę zasługuje gwara góralska, charakterystyczna dzięki intonacji i sposobie akcentowania na pierwszą sylabę, obecnie nieco zanieczyszczona naleciałościami, lecz wciąż pełna oryginalnych zwrotów i żywo rozwijająca się z duchem czasu (trochę jak neologizmy w innych językach).

Strój góralski, dziś noszony w większości przypadków na wyjątkowe okazje, ulega ciągłym zmianom, ale w ramach ustalonego kanonu, co oznacza, iż jest to jeden (jeśli nie jedyny) w Polsce strój ludowy, który posiada coś w rodzaju mody. Charakterystyczne dla niego elementy jak kapelusz z piórkiem, ciupaga, spinka, spódnica w kwieciste wzory z roku na rok przybierają inne aranżacje, a ich wytwórcy prześcigają się w pomysłowości (co innego obserwujemy obecnie w ramach tzw. „pamiątek regionalnych”).

Oryginalność muzyki góralskiej od wieków zadziwiała przyjezdnych swoją harmonicznością i rytmicznością, a także dobrze widzianą w wykonawstwie wariacyjnością związaną z inwencją twórczą muzyka czy śpiewaka.

Sztuka góralska związana jest głównie ze wzorami zdobniczymi, które widać na przedmiotach codziennego użytku, w budownictwie, ubiorze, ale też w malarstwie i rzeźbie.

Stromy dwuspadowy dach oraz użycie płazów (drewnianych poprzecznie ciętych pni drzew) w budownictwie podhalańskim to kolejny charakterystyczny element krajobrazu Podhala.

Specjały kuchni góralskiej jak kwaśnica, moskol, placki po zbójnicku czy herbata góralska to jedzenie prostych pasterzy, a duża część zwyczajów wiąże się z wypasem owiec na halach.

Ogólnie można stwierdzić, że tylko niektóre zwyczaje (głównie te związane z rokiem liturgicznym) mają inną genezę niż proste życie pasterskie.